جستجوي پيشرفتهبرو جستجو
پیوندها ÏÑíÇÝÊ Pdf ÏÑÎæÇÓÊ ÇÔÊÑǘارتباط با ماآرشيوشناسنامهصفحه اصلي
تاریخ 1388/04/21 - روزنامه مستقل سراسري صبح ايران (يكشنبه) نسخه شماره 3360

  شوشتر با سازه هاي آبي ،جهاني شد 

اهواز - خبرنگار آفرينش
شهر شوشتر در شمال شرقي خوزستان در نزديکي محل ورود رودخانه کارون به اين دشت قرار دارد. اين موقعيت جغرافيايي ويژه موجب شده است که نه تنها تاريخ شکل گيري اولين سکونت هاي مبتني بر کشاورزي در اين منطقه به هشت تا ده هزار سال پيش باز گردد ، که با استفاده از فن آبياري در دشتي مستعد جوامع سازمان يافته شکل گرفته و سابقه سکونت هاي شهري ابتدايي همزمان با قرن چهارم پيش از ميلاد باشد.
طبق کتيبه هاي يافت شده از تخت جمشيد منطقه شوشتر بنام ايلامي آن هيدالو ناميده مي شود.
شهر هيدالو در نزديکي شوشتر امروزي قرار دارد و در کنار رود کارون ، اندکي پس از خروج اين رود از کوهساران بطرف دشت سورياناي قديم بنا شده است.
در سده ششم پيش از ميلاد امپراتوري هخامنشيان توسط کوروش کبير بنياد نهاده شد که منطقه پر اهميت ايلام نيز بخشي از اين امپراتوري را تشکيل ميداد. داريوش کبير با احداث و باز سازي نهرداريان يکي از مهمترين عناصر معماري آبي شوشتر را بوجود آورد.
آثار تاريخي
مجموعه آثار تاريخي شوشتر را مي توان به دو بخش پيش و پس از اسلام دسته بندي کرد :
1-آثار پيش از اسلام : اين آثار از دوره پيش از تاريخ تا ساساني را شامل مي شود و بصورت تپه و محوطه هاي باستاني ، آرامگاه هاي زير زميني ، گور دخمه ها و تاسيسات آبرساني در خارج و داخل شهر موجود مي باشند.
2-آثار پس از اسلام : اين آثار شامل مساجد ، بقعه ها ، اماکن مذهبي ، کاروانسراها ، منازل ، معابر عمومي ( ساباط ها ) مي شوند.
تاسيسات آبي
مجموعه عظيم آبي شوشتر بدست نياکان ما در طول سده هاي طولاني بصورت پلها ، بندها ، پل بندها ، آسيابها و کانالهاي سنگي ساخته شده است . اين تاسيسات در راستاي دستيابي به سه هدف عمده بوجود آمده اند : -1 عبور از رودخانه ها -2 آبياري زمين هاي کشاورزي -3 استفاده از انرژي آب در صنعتگري  ( همچون بکار انداختن آسيابهاي آبي )
بند ميزان
بند ميزان از بناهاي بسيار مهم در مجموعه بناهاي آبي تاريخي شوشتر است که آغازگر و عامل ايجاد حلقه هاي آبي شوشتر است . اين بند که در شمال شهرستان ، و به صورت شرقي - غربي واقع شده ، رودخانه کارون را پس از ورود به شوشتر به دو بخش با نسبت 2 به 4 تحت عنوان شطيط ( 4 دانگه ) و گرگر ( 2 دانگه ) تقسيم مي نمايد.
بند ميزان از سازه هاي دوره ساساني ( D.A . 224 -600 ) در شوشتر است.
اين بند به طول 390 متر و ارتفاع 4/50 متر بر روي بستر صخره اي ايجاد شده که به شکل ديواره هايي مورب و از نوع سد هاي وزني است.
اين سازه در قسمت شمالي بصورت ديواره اي مستقيم و داراي 9 دهانه آبرو است که آب را به سمت جنوب و رود گرگر هدايت مي کند. هر يک از اين دهانه ها در اصطلاح محلي داراي نامي خاص مي باشد.
پل بند گرگر
اين پل بند با شماره ثبت 17599 بر روي محوطه آبشارها و در شرق خيابان شريعتي شوشتر واقع است. بناي اوليه آن مربوط به دوره ساساني مي باشد.
رود گرگر يا مسرقان شاخه اي مصنوعي از رود کارون است که در شمال شهر شوشتر توسط بند ميزان از رود کارون جدا مي شود و راه جنوب را در پيش مي گيرد.
نهر گرگر يکي از بزرگترين نهرهاي دستکند در ايران است که از محل جدا شدنش از رود کارون در شمال شوشتر تا پايان مسير خود که باز هم به کارون مي پيوندد ، مسيري حدود 100 کيلومتر را طي مي کند . دليل حفر نهر گرگر آبرساني از شمال شوشتر و از رود کارون به زمينهاي جنوبي شوشتر است.
بر روي اين نهر در فواصل مختلف به ترتيب ، بند برج عيار و بند خدا آفرين ( ماهي بازان ) قرار دارند. نهر گرگر در نهايت در جنوب شوشتر در کيلومتر 44 جاده شوشتر به اهواز در محلي به نام بند قير به شاخه اصلي کارون مي پيوندد.
پل بند شادروان :
پل بند شادروان در شمال غربي شهرستان شوشتر ، در جهت شمالي - جنوبي بر شاخه اصلي رود کارون ( شطيط ) ساخته شده است. اين پل بند در گذشته يکي از مهمترين دروازه هاي ورودي شهر نيز محسوب مي گرديد.
قدمت پل را به دوران ساساني نسبت مي دهند و معتقدند اسراي رومي آن را ساخته اند.
طول تقريبي پل 543 متر و عرض 10 تا 15 و ارتفاع تقريبي 8 متر مي باشد ، مشتمل بر 44 دهانه اصلي و 43 دهانه فرعي بوده که در حال حاضر تنها 25 دهانه از دهانه هاي اصلي آن باقي مانده است اين پل بند در خط مستقيمي ايجاد نشده و بصورت منحني مي باشد که علت اين امر را جهت استفاده بهينه از بستر طبيعي رودخانه دانسته اند.
مجموعه آبشارها ( آسيابهاي شوشتر ) :
مجموعه آسيابها و آبشارها با شماره ثبت 2180 در شرق شوشتر ، در مسير رود گرگر و در جنوب پل گرگر قرار گرفته است.
اين مجموعه محوطه اي به وسعت 5 هکتار را در بر مي گيرد که با عناصري چون کانالها ، تونل ها و آسيابها يک سازه هيدروليکي بزرگ را تشکيل مي دهد که با هدف بهره گيري از قدرت نيروي آب جهت استفاده هاي صنعتي احداث شده و علاوه بر آن از نظر طبيعي بواسطه ي برخورد شديد آب از فراز صخره ها بر سطح رودخانه با ايجاد آبشاره هاي مصنوعي مناظر بي نظيري خلق کرده است.
به طور کلي اين مجموعه که در حال حاضر تحت عنوان « آبشارها » خوانده مي شود ، محوطه اي است مشتمل بر 50 آسياب آبي که مورد نياز آنها از پشت بند گرگر توسط سه تونل «بليتي ، دهانه شهر ، سه کوره » به پائين منتقل و در اعماق زمين به شعب فرعي تقسيم مي شوند. به طور کلي تمامي شعب وظيفه تامين آب مورد نياز آسيابها و در سالهاي اخير نيروگاه برق آبي و کارخانه يخ و چرخاندن چرخ آنها را بر عهده دارند. پس از تامين آب مورد نياز ، پساب حاصله از طريق اين تونلها و با شدت زياد بر سطح رودخانه ريخته که باعث ايجاد و خلق منظره اي زيبا مي شود.
آسيابها
در اين محوطه دو نوع آسياب « تنوره اي » ( پره اي ) و « شيبي » ( چرخي ) وجود داشته است. که در سالهاي اخير استفاده از آسيابهاي شيبي از رونق افتاده و آسيابهاي تنوره اي جايگزين آن شد. در آسياب شيبي بخاطر بهره گيري از تسمه ، جهت تبديل نيروي چرخشي افقي به عمودي ، استهلاک بالاست و نسبت به آسياب نوع تنوره اي مقرون به صرفه نيست ، به همين دليل از رونق افتاده است.
آسياب تنوره اي : آسيابي است که چرخاب آن با فشار نيروي آبي که در تنوره يا چال انباشته مي شود مي چرخد . در اين نوع آسياب آب از کانال با ارتفاع زياد وارد استوانه اي عمودي مي شود و در انتهاي حفره يک دريچه به قطر 30 الي 40 سانتيمتر قرار دارد که بعد از خارج شدن آب از حفره با فشار به پروانه ها برخورد کرده و باعث چرخيدن آسياب حول محور عمودي مي شود. برخي از اين آسيابها در فصل پر آبي کارايي چنداني ندارند ، زيرا سطح آب بالا آمده و مانع کار مي شود.
قلعه سلاسل
اين قلعه با شماره ثبت 1117 در شمال غربي شوشتر واقع شده و کشيدگي آن از غرب به شرق مي باشد. شکل ظاهري آن به صورت بيضي نامنظم مي باشد که از شمال و غرب بوسيله رود کارون ( شاخه شطيط ) و از جنوب و شرق بوسيله خندقي در گذشته احاطه مي شده است.
وسعت کنوني قلعه در حدود 3/5 هکتار است که در مرتفع ترين بخش شهر بر روي بستر صخره اي واقع شده است. نهر داريون در ضلع شمالي قلعه از اجزاي مهم آن محسوب مي شود.
اين قلعه در گذشته بنا بر روايات مورخين و کتب تاريخي مشتمل بر عناصر و اجزايي بوده است که در حال حاضر بقايايي از آنها برجاست.
حياط هاي مفصل و متعدد و سربازخانه ها و طويله ها و حمام ها و شبستانها و برجها و باغچه ها و قورخانه ( سربازخانه ) و نقاره خانه و حرم خانه و آشپزخانه و قاپيهاي متعدد ( دروازه هاي ) و حوض هاي بزرگ و حصار و خندق که اکنون بيشتر آن ويران و ساختمانها برهم ريخته شده است ( امام شوشتري ، 127 : 1331 )
همچنين اين قلعه داراي 5 شوادان بزرگ بوده است که هر يک با شوادانهاي درون بافت شهر در ارتباط بود. اين شوادانها در گرماي 50 درجه خوزستان محيطي خنک در حدود 25 درجه براي افراد ايجاد مي کرد. عملکرد قلعه علاوه بر جنبه ي استراتژيکي و نظامي و همچنين محل حکومتي ، احتمالا" محلي  جهت نظارت بر تقسيم آب که در اصطلاح کاست افزود خوانده مي شود ، و مرکز مديريت آب منطقه بوده است.


نسخه چاپي ارسال به دوستان
 
سياسي
خبر دانشگاه
دانش و پژوهش
اقتصاد و بازار
مزر پرگهر
دريچه هنر
آموزش و سنجش
ورزشي و در قلمرو ورزش
اطلاعيه دانشگاه آزاد اسلامي
آگهي روزنامه آفرينش
صفحه اصلی - شناسنامه آفرینش - آرشیو آفرینش - ارتباط با ما - درخواست اشتراک - پیوندها - جستجوی پیشرفته