جستجوي پيشرفتهبرو جستجو
پیوندها ÏÑÎæÇÓÊ ÇÔÊÑǘارتباط با ماآرشيوشناسنامهصفحه اصلي
تاریخ 1385/09/25 - روزنامه مستقل سراسري صبح ايران - شنبه نسخه شماره 2653

  قاليچه کردستان از دير باز تا کنون  

سنندج - خبرنگار آفرينش
سنندج مرکز استان کردستان است . کردستان در غرب ايران قرار دارد . از شمال به آذربايجان غربي و قسمتي از زنجان ، از جنوب به همدان و کرمانشاه ، از شرق به زنجان و همدان و از غرب به کشور عراق محدود است .
کردستان ايران از نقطه نظر قاليبافي داراي دو قطب فعال است که يکي از آنها شهر سنندج و ديگري بيجار است . قاليبافي و پيشرفت آن در سنندج را تا حد زيادي بايد مرهون مقامات محلي دانست که  که در سده هاي قبل در آنجا حکومت مي کرده اند و از اين هنر و ساير هنرها حمايت مي کرده اند . بنابراين مي توان براي آن حداقل سابقه اي حدود 100 سال را در نظر گرفت. ولي شهرت سنندج بيشتر به واسطه گليم هاي بسيار نفيس آن که داراي آوازه جهاني است.
ساختار
دشت ها و کوهپايه هاي کردستان يکي از مناطق مهم گله داري  کشور است که گوسفندان آن نيز معمولا از نژادهاي "کردي" و "مريواني" است. پشم مصرفي در قاليبافي سنندج بيشتر از نوع دستريس و بسيار نازک است.  تا حدي که گاهي اوقات تفکيک و تشخيص نخ هاي دستريس و کارخانه اي مشکل است . قالي هاي سنندج به روش ترکي چله کشي مي شوند و چله ها امروزه از جنس پنبه مي باشند.
قالي هاي اصيل کردستان به ويژه سنندج از نوع يک پود ضخيم است که به نظر مي رسد استفاده از يک پود در بافت قالي متاثر از دست  بافته هايي چون گليم ، گبه و ... باشد . ولي امروزه در بافت قالي ها از هر نوع پود استفاده مي شود .
دارهاي مورد استفاده در مناطق شهري عمودي و از نوع ثابت است .  رج شمار فرش هاي قديمي سنندج بين 15 و حداکثر 25 متغيير بوده اند . اگر چه در معدود نمونه هاي نفيس و منحصر به فرد رج شمارهاي بالاتر نيز ديده شده ، اما قالي هاي امروز سنندج داراي رج شماري بين 25 تا 35 هستند . 
يکي از ويژگي هاي بارز قالي هايي سنندج، پرزهاي کوتاه آن است که معمولا پرداخت و قيچي آن در زمان بافت صورت مي گيرد. 
با وجود آنکه گره نامتقارن در ميان اهل فن به "گره فارسي" و يا "گره سنه" (نام قديمي آن شهر) معروف است ، با اين حال فرش هاي سنندج با گره اي از نوع متقارن و يا به عبارتي گره ترکي بافته مي شوند .  بکارگيري الياف کاملا تابيده شده توسط قاليبافان موجب شده که گره هاي فرش آنان در پشت فرش به خوبي ديده شو د . تمايل بافندگان در نوع بافت  بيشتر به قالي هاي "لول بافت" است.
طرح هاي رايج
طرح ماهي درهم ، عمده ترين طرح مورد استفاده قالي سنندج است . هر چند که در گذشته طرح هاي متنوعي در اين شهر بافته مي شد ، ولي امروزه ، بخش اعظم قالي هاي دستباف اين شهر ، طرح ماهي درهم (هراتي) است که در قالب هاي گوناگون لچک ترنج (که در زبان محلي آن را کلاه فرنگ مي گويند) ، سه ترنج و ... بافته مي شود.  اگر چه نمي توان طرح هاي گسترده را دسته بندي کرد ولي مي توان آنها را تحت عنوان هاي ذيل بررسي کرد :
طرح  بته جقه
جقه هاي کردستان با بته جقه هاي مناطق ديگر چون کرمان ، قم و ... تفاوت دارد مانند : جقه چارکي ، جقه توپي ، جقه بادامي و  ...
طرح گل فرنگ
با ورود پارچه هاي خارجي به ايران ، کاربرد طرح گل فرنگ ، در بسياري از صنايع دستي ايران رايج شد که از آن جمله گل فرنگ هاي متداول صنايع دستي در کردستان است . مثل "گل جرسه" که از پارچه هاي ژرسه فرانسوي گرفته شده است . "دسته گل" (گل محمدي) که شامل دسته هاي گل رز و يا "گل ميرزا علي " و ... است .
طرح گل و بلبل
اين طرح دسته هايي از گلها که همراه  با شاخه هايي که بر روي آن پرندگان قرار دارند . در طرحي موسوم به "عروس و داماد" ، علاوه بر اين گلها و پرنده ها ، آدمک هايي نيز اضافه مي شوند.
گل وکيلي
زمينه اي پر از گل هاي تجريدي که در ميان آنها نگاره هاي ديگري نيز نقش شده  است.  همانگونه که ذکر شد ; امروزه بافت اين طرح هاي متنوع بسيار کم شده و مي توان گفت; در پايان جنگ جهاني دوم ، بافندگان سنندج اين طرح ها را کنار گذاشتند و اينک "ماهي سنه" از نقشه هاي رايج سنندج است.
رنگبندي
قالي هاي قديمي سنندج داراي رنگ آميزي بديع و شفافي بودند که متاسفانه امروزه جاي خود را به رنگ هاي بي ثبات و خام شيميايي داده اند . استفاده از رنگ هاي لاکي سير ، سرمه اي و آبي در رنگ آميزي فرش هاي قديمي سنندج اهميت دارد .  فرش هاي امروز سنندج علاوه بر رنگ هاي مذکور ، با کاربرد رنگ هاي نسبتا ملايم تري مانند : کرم ، آبي روشن و لاکي روشن از تنوع بيشتري برخوردار است.
رنگرزي
رنگرزي در سنندج و ساير مناطق کردستان نيز چون بيشتر نواحي ايران ابتدا با رنگرزي گياهي شروع شد و سپس با سهل  الوصول بودن رنگ هاي شيميايي ، رنگرزي شيميايي در آنها رواج گرفت که اين امر لطمه زيادي به کيفيت قالي هاي بافته شده در اين شهر زده است .
ابعاد
 به نظر مي رسد که بافت قالي هايي با ابعاد کوچک در سنندج متداول است که تحت تاثير بافته هاي عشايري آن منطقه مي باشد . فرش ها در ابعاد مختلفي مانند پشتي ، ذرع و نيم، دو ذرع ، کناره ، شش مترمربعي و حداکثر نه مترمربعي بافته مي شوند ، ابعاد بزرگ تر کمتر مورد توجه بوده اند .
وضعيت فعلي
بافت هاي امروزي سنندج اغلب يکنواخت بوده و مهارت بافندگان و طراحان آن در دهه هاي اخير تغيير چنداني نکرده است.
با مشاهده فرش هاي زيبا و مرغوب گذشته سنندج مي توان به جرات ادعا کرد که مرغوبيت فرش هاي کنوني سنندج تا حدودي کاهش يافته است.  از طرف ديگر عدم همخواني طرح هاي ظريف ، اصيل و قديمي سنندج با رنگ هاي شيميايي (که امروزه مصرف مي شوند) و بافت دو پود ، موجب افت کيفيت قالي سنندج شده است.  از آنجايي که بخش اصلي بافندگان و رنگرزان استان کردستان را زنان و دختران تشکيل مي دهند و عمدتا بخش عظيمي از کار قاليبافي در تمامي مراحلش در منزل انجام مي گيرد ، لذا تعداد کارگاه هايي که در زمينه قالي سنندج فعاليت دارند ، نسبت به اکثر مناطق ديگر کمتر است . به طوريکه طبق آمار وزارت جهاد کشاورزي در تابستان 1380 در سراسر استان کردستان فقط 2 کارگاه ريسندگي و 7 کارگاه رنگرزي ثبت شده ، وجود داشت .


نسخه چاپي ارسال به دوستان
 
ورزشي
سياسي و سياسي خارجي
هنري
استانها و شهرستانها
دانشگاه و انديشه
دانشگاه و خبر
دانشگاه
اقتصادي
آگهي هاي روزنامه آفرينش
صفحه اصلی - شناسنامه آفرینش - آرشیو آفرینش - ارتباط با ما - درخواست اشتراک - پیوندها - جستجوی پیشرفته