چگونه کودکان را به کتاب خواندن علاقمند کنیم؟

به گفته یک روانشناس کودک زمانی با کتاب آشتی می‌کند که بداند قرار نیست امتحان پس بدهد، مقایسه یا تحقیر شود یا سلیقه بزرگ‌ترها به او تحمیل شود؛ هدف این است که کتاب در ذهن او با امنیت، توانمندی و لذت پیوند بخورد.
ژیلا سعیدی در گفت‌وگو با ایسنا، درباره عدم علاقه‌مندی بعضی کودکان و نوجوانان به کتاب‌خواندن گفت: به‌طور کلی ذهن کودک به سمت کنجکاوی و لذت گرایش دارد و کتاب‌خواندن هم می‌تواند تا حدودی این نیاز را برآورده کند؛ زیرا کودک در دنیای جدیدی که در کتاب با آن آشنا می‌شود، کنجکاوی و لذت را تجربه می‌کند، اما وقتی تجربه‌های اولیه کتاب‌خوانی، به‌ویژه زمانی که خودش شروع به کتاب‌خواندن می‌کند، با مقایسه‌شدن با دیگران، اصلاح مکرر اشتباهات توسط بزرگ‌ترها یا مسخره‌شدن همراه باشد، به جای لذت و کنجکاوی، دچار اضطراب می‌شود و احساس شرمندگی و عزت‌نفسش آسیب می‌بیند.
 این روانشناس در باره نقش مشاهده عینی والدین در حال مطالعه، بر انگیزه درونی کودک و نوجوان در کتاب‌خواندن گفت: الگوسازی والدین از مهم‌ترین عوامل در شکل‌گیری عادت مطالعه می‌تواند باشد. یعنی کودکان بیشتر از اینکه بخواهند به توصیه‌های پدر و مادرشان گوش کنند، رفتار آن‌ها را مشاهده و از آن‌ها تقلید می‌کنند. وقتی کودک والدینش را در حال مطالعه می‌بیند، این پیام را دریافت می‌کند که کتاب‌خواندن بخش طبیعی و ارزشمند زندگی است، چون این کار یک سبک زندگی در خانواده است. اما قبل از آن باید یک ارتباط و تعامل مثبت و خوب با فرزندانشان داشته باشند به‌ویژه اگر والد در حال مطالعه باشد، گاهی کودک را هم درباره کتابی که مطالعه می‌کند مشارکت دهد یا گفت‌وگویی داشته باشد. آن رابطه، اولویت بر الگوپذیری است، ولی اگر رابطه مثبت وجود نداشته باشد، الگوپذیری هم اتفاق نمی‌افتد.
  چه کتاب‌هایی برای کودکان و نوجوانان مناسب است؟
سعیدی درباره اینکه چه نوع کتاب‌هایی برای شروع مناسب است تا کودک و نوجوان از خواندن کتاب دلزده نشود؟ بیان کرد: کتاب‌هایی که همسو با علاقه کودک یا نوجوان باشند، اولویت اول را دارند. کتاب‌هایی که متناسب با سطح فهم کودک و نوجوان باشد و اینکه حق انتخاب به آن‌ها داده شود. البته در رده‌های سنی می‌تواند تفاوت‌هایی داشته باشد؛ مثلا کودکان خردسال، کتاب‌های تصویری، داستان‌های کوتاه، طنز یا شعرهای آهنگین را جذاب‌تر می‌دانند.
وی افزود: برای کودک دبستانی، کتاب‌هایی که فصل‌های کوتاه و تصویرهای جذاب دارند، یا در آن‌ها شوخی، حالت معماگونه، موضوعاتی درباره حیوانات، ورزش‌هایی که به آن علاقه دارد یا مفاهیمی مثل دوستی مطرح شده باشد، جذاب‌تر است. اما برای نوجوان‌ها موضوع متفاوت‌تر است؛ مثلا رمان‌ها، فرقی نمی‌کند معمایی، فانتزی، علمی‌ – تخیلی، در قالب طنز، زندگینامه ورزشکارها یا هنرمندها باشد. یادمان باشد در شروع، هدف ما ایجاد رابطه مثبت با کتاب است، نه خواندن مثلا یک‌سری اثر کلاسیک یا خیلی سخت و سنگین. بنابراین این نکات را باید حتما مدنظر داشته باشیم.
  آسیب تبدیل کتاب‌خوانی به تکلیف و نمره در مدارس
سعیدی با اشاره به اینکه معلم و مدرسه باید واسطه‌ای برای آشنایی کودک با کتاب باشنداظهار کرد: در مدارس باید کتابخانه‌ای وجود داشته باشد و نباید این کتابخانه قفل باشد که بچه‌ها دسترسی به آن نداشته باشند. باید کتابخانه‌ای در دسترس باشد که بچه‌ها بتوانند کتاب‌ها را خودشان انتخاب و امانت بگیرند و در مدرسه زمان‌هایی داشته باشند که بتوانند درباره کتاب‌هایی که مطالعه کرده و دوست دارند، به صورت بحث آزاد، کلاس‌هایی را با حضور معلم و همکلاسی‌هایشان برگزار کنند و گفت‌وگویی درباره آن کتاب‌ها داشته باشند. خطایی که متاسفانه اتفاق می‌افتد این است که مدرسه کتاب‌خواندن را به یک تکلیف درسی تبدیل می‌کند و کتاب‌خوانی را بلافاصله به نمره، آزمون و گزارش تبدیل می‌کند و این طبیعتاً انگیزه درونی بچه را که به خاطر لذت از کتاب‌خوانی بود، از بین می‌برد.