لزوم آماده‌سازی زیرساخت‌های درمانی و اجتماعی برای جامعه سالمند آینده

پیری جمعیت دیگر یک هشدار دوردست یا پیش‌بینی جمعیت‌شناسان نیست؛ واقعیتی است که به‌تدریج خود را در ساختار اجتماعی و اقتصادی کشور نشان می‌دهد. کاهش نرخ زاد و ولد، افزایش امید به زندگی و کوچک شدن خانواده‌ها، ایران را
به سمت جامعه‌ای سالمند سوق می‌دهد؛ جامعه‌ای که اگر از امروز برای نیازهای آن برنامه‌ریزی نشود، در سال‌های آینده با چالش‌های جدی در حوزه سلامت، تأمین اجتماعی، اشتغال و حمایت‌های خانوادگی روبه‌رو خواهد شد.
نگرانی اصلی تنها افزایش شمار سالمندان نیست، بلکه نبود زیرساخت‌های کافی برای زندگی شایسته این گروه از جامعه است. آیا نظام سلامت کشور آمادگی پاسخگویی به افزایش نیازهای درمانی سالمندان را دارد؟ آیا مراکز نگهداری استاندارد، خدمات مراقبت در منزل، بیمه‌های کارآمد و حمایت‌های اجتماعی متناسب با شرایط سالمندی به اندازه کافی توسعه یافته‌اند؟ آیا شهرها و وسایل حمل‌ونقل عمومی برای تردد آسان و ایمن سالمندان طراحی شده‌اند؟ پاسخ به این پرسش‌ها نشان می‌دهد که فاصله قابل توجهی میان واقعیت‌های پیش‌رو و آمادگی‌های موجود وجود دارد.
از سوی دیگر، سیاست‌های جمعیتی نیز با وجود تأکیدهای فراوان، هنوز نتوانسته‌اند به نتایج متناسب با اهداف تعیین‌شده دست یابند. نمی‌توان انتظار داشت صرفاً با تصویب قانون، اعطای تسهیلات محدود یا اجرای برنامه‌های تبلیغاتی، خانواده‌ها به فرزندآوری بیشتر ترغیب شوند. جوانان برای تشکیل خانواده و فرزندآوری به آینده‌ای قابل پیش‌بینی، شغل پایدار، مسکن مناسب، امنیت اقتصادی،
خدمات درمانی در دسترس و اطمینان از امکان تربیت فرزندان نیاز دارند. وقتی هزینه‌های زندگی و فرزندپروری افزایش می‌یابد و حمایت‌ها با نیازهای واقعی خانواده‌ها تناسب ندارد، طبیعی است که سیاست‌های جمعیتی در تحقق اهداف خود با محدودیت مواجه شوند.
مسئله مهم دیگر، ضرورت تغییر نگاه به سالمندی است. سالمندان نباید صرفاً به‌عنوان گروهی نیازمند حمایت دیده شوند؛ آنان بخشی از سرمایه انسانی و اجتماعی کشورند که تجربه، دانش و توانایی‌هایشان می‌تواند در صورت فراهم بودن شرایط، همچنان در خدمت جامعه قرار گیرد. ایجاد فرصت‌های مشارکت اجتماعی، فعالیت‌های متناسب با توانایی افراد، حمایت از استقلال سالمندان و تقویت خدمات مراقبتی، باید در اولویت برنامه‌ریزی‌های عمومی قرار گیرد.
اکنون زمان آن رسیده است که سیاست‌گذاری جمعیتی از شعار و اقدامات مقطعی فاصله بگیرد و به برنامه‌ای جامع، مستمر و قابل ارزیابی تبدیل شود. دولت باید هم‌زمان دو مسیر را دنبال کند: فراهم کردن شرایط واقعی برای ازدواج و فرزندآوری جوانان و آماده‌سازی زیرساخت‌های اقتصادی، درمانی و اجتماعی برای جامعه سالمند آینده.
جمعیت سالمند، مسئله‌ای نیست که بتوان حل آن را به دولت‌های بعدی واگذار کرد. هزینه تعلل امروز، فردا به شکل فشار مضاعف بر خانواده‌ها، نظام سلامت و منابع عمومی ظاهر خواهد شد. آینده جمعیتی ایران هنوز نیازمند تصمیم‌های جدی و اصلاحات عملی است؛ تصمیم‌هایی که اگر به‌موقع اتخاذ نشوند، فرصت مدیریت این تحول به‌تدریج از دست خواهد رفت.