امنیت منطقه‌ای با ابتکار کشورهای غرب آسیا

سفر سران پیمان مکه(ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان) به ایران را می‌توان فرصتی مهم برای تقویت گفت‌وگوهای منطقه‌ای و حرکت به سمت ایجاد سازوکارهای امنیتی درون‌زا در غرب آسیا دانست؛ فرصتی که در صورت بهره‌برداری هوشمندانه از آن، می‌تواند به کاهش تنش‌ها، افزایش اعتماد متقابل و تقویت ثبات در یکی از حساس‌ترین مناطق جهان کمک کند.
سال‌هاست که امنیت غرب آسیا تحت تأثیر رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، منازعات سیاسی و نظامی و مداخلات خارجی قرار دارد. تجربه تحولات منطقه نشان داده است که اتکای صرف به قدرت‌های بیرونی، نه‌تنها تضمینی برای ثبات پایدار نیست، بلکه در مواردی به پیچیده‌تر شدن اختلافات و افزایش هزینه‌های سیاسی و امنیتی کشورهای منطقه منجر شده است. از این رو، شکل‌گیری یک چارچوب امنیتی مبتنی بر همکاری کشورهای منطقه، ضرورتی راهبردی به شمار می‌رود.
ایران، ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان، با وجود تفاوت در دیدگاه‌ها و برخی اختلافات سیاسی، از ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه‌های دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی برخوردارند. گفت‌وگو میان این کشورها می‌تواند زمینه‌ساز تعریف منافع مشترک، مدیریت اختلافات و دستیابی به تفاهم‌هایی درباره موضوعاتی همچون مبارزه با تروریسم، جلوگیری از گسترش درگیری‌ها، امنیت مرزها و حفاظت از مسیرهای حیاتی تجارت و انرژی باشد.
در چنین شرایطی، دیپلماسی فعال جمهوری اسلامی ایران باید از این فرصت برای تبدیل رایزنی‌های سیاسی به توافق‌های عملی و پایدار بهره بگیرد. گفت‌وگوهای مستمر میان مقام‌های سیاسی و امنیتی، ایجاد کانال‌های ارتباطی برای مدیریت بحران، تبادل اطلاعات در چارچوب توافق‌های دوجانبه و چندجانبه و طراحی سازوکارهای اعتمادساز، می‌تواند گام‌هایی مؤثر در این مسیر باشد.
در کنار دیپلماسی سیاسی، نقش دیپلماسی دفاعی و نظامی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. ارتباط منظم میان نهادهای دفاعی کشورهای منطقه، شفاف‌سازی درباره تحولات نظامی، توافق بر سر اصول کاهش تنش و ایجاد سازوکارهای جلوگیری از محاسبات اشتباه، می‌تواند احتمال بروز بحران‌های ناخواسته را کاهش دهد. البته چنین همکاری‌هایی زمانی ثمربخش خواهد بود که بر احترام متقابل به حاکمیت ملی، تمامیت ارضی کشورها و پرهیز از مداخله در امور داخلی یکدیگر استوار باشد.
نکته اساسی آن است که امنیت جمعی، بدون اراده سیاسی پایدار و پذیرش مسئولیت مشترک محقق نمی‌شود. هیچ کشوری به‌تنهایی قادر نیست همه تهدیدهای منطقه‌ای را مهار کند و هیچ توافقی نیز بدون اعتمادسازی، استمرار گفت‌وگو و پایبندی عملی طرف‌ها دوام نخواهد آورد.
سفر مقام‌های ارشد منطقه به ایران، اگر به آغاز روندی مستمر برای همکاری‌های سیاسی و امنیتی منجر شود، می‌تواند نقطه شروعی برای تقویت امنیت درون‌زای غرب آسیا باشد؛ امنیتی که نه بر رقابت‌های فرسایشی و مداخلات بیرونی، بلکه بر همکاری، احترام متقابل و منافع مشترک کشورهای منطقه تکیه دارد. اکنون وظیفه دیپلماسی ایران آن است که با ابتکار عمل، واقع‌بینی و پیگیری مستمر، این فرصت را به دستاوردهایی ملموس برای صلح و ثبات منطقه تبدیل کند.