استعدادکُشی در فوتبال پایه

•مهدی شکری ، تحیل گر و مفسر ورزشی
فوتبال ایران برای ساختن آینده، بیش از هر چیز به کشف و پرورش استعداد نیاز دارد؛ اما پرسش نگران‌کننده این است که آیا چرخه فوتبال پایه، امروز واقعاً در خدمت استعدادهاست یا برخی مناسبات ناسالم، مسیر پیشرفت را برای نوجوانان مستعد دشوار کرده‌اند؟
فوتبال پایه، زیربنای فوتبال حرفه‌ای و ملی است. بازیکنی که امروز در زمین‌های خاکی و چمن‌های محلی رؤیای پوشیدن پیراهن تیم ملی را در سر دارد، ممکن است ستاره فردای فوتبال ایران باشد؛ به شرط آنکه فرصت دیده‌شدن و رشد داشته باشد.
 اگر معیار انتخاب، به‌جای توانایی فنی، تلاش، انضباط و ظرفیت پیشرفت، به رابطه، سفارش و توان مالی خانواده گره بخورد، نتیجه چیزی جز هدررفت سرمایه انسانی نخواهد بود.
نگرانی درباره فساد مالی و ضعف نظارت در فوتبال ایران، صرفاً یک ادعای رسانه‌ای نیست. پژوهش‌های دانشگاهی نیز ضعف حکمرانی، ناکارآمدی نظارت و ابهام در مناسبات مالی را از عوامل زمینه‌ساز فساد در فوتبال ایران دانسته‌اند.
گزارش‌های رسانه‌ای درباره فوتبال پایه نیز اتهام‌هایی در زمینه دریافت وجوه غیرقانونی و تأثیر مناسبات غیرحرفه‌ای بر فرصت حضور بازیکنان مطرح کرده‌اند؛ موضوعاتی که هر مورد آن باید با بررسی مستندات و رسیدگی بی‌طرفانه پیگیری شود.مسئله اساسی آنجاست که وقتی انتخاب بازیکن از معیارهای روشن و قابل ارزیابی فاصله می‌گیرد، استعداد به حاشیه رانده می‌شود و خانواده‌ها ممکن است برای تحقق رؤیای فرزندشان زیر فشار مالی و روانی قرار گیرند.
 در چنین شرایطی، بازیکنی که از توانایی فنی بالایی برخوردار است، اما از امکانات مالی یا ارتباطات لازم برخوردار نیست، چه شانسی برای ادامه مسیر خواهد داشت؟
البته نمی‌توان همه ناکامی‌های فوتبال ایران را به فساد یا ضعف استعدادیابی نسبت داد؛ کمبود زیرساخت، کیفیت آموزش مربیان، برنامه‌ریزی نامناسب و بی‌توجهی به رشد بلندمدت بازیکنان نیز باید بررسی شوند. اما همین تعدد عوامل، ضرورت اصلاحی جامع و نظارتی مؤثر را دوچندان می‌کند.فدراسیون فوتبال و باشگاه‌ها باید در برابر یک مطالبه روشن پاسخ‌گو باشند: معیار انتخاب بازیکنان در رده‌های پایه چیست و چگونه می‌توان از اجرای یکسان و عادلانه آن اطمینان حاصل کرد؟
 انتشار ضوابط انتخاب، برگزاری آزمون‌های فنی شفاف، ثبت مستند ارزیابی بازیکنان، ایجاد مسیر مستقل برای ثبت شکایت خانواده‌ها و رسیدگی جدی به تخلفات احتمالی، حداقل اقداماتی است که نباید بیش از این به تعویق بیفتد.همچنین نظارت بر مدارس فوتبال و آکادمی‌ها نباید به صدور مجوز و بازرسی‌های مقطعی محدود شود.
عملکرد فنی، کیفیت آموزش، وضعیت قراردادها و نحوه دریافت وجوه باید در چارچوبی روشن و قابل ارزیابی قرار گیرد. نهادهای مسئول نیز باید نتیجه رسیدگی به شکایت‌ها را، با رعایت حقوق افراد، به‌صورت شفاف اعلام کنند.واقعیت این است که فوتبال ایران با کمبود رؤیا و اشتیاق در میان نوجوانان مواجه نیست؛ مسئله، فراهم‌کردن فرصت عادلانه برای شکوفایی این استعدادهاست.
هر بازیکنی که به دلیل تبعیض، رابطه‌محوری یا تخلف احتمالی از مسیر پیشرفت کنار گذاشته می‌شود، می‌تواند فرصتی ازدست‌رفته برای آینده فوتبال کشور باشد.فوتبال پایه جای معامله با رؤیاهای نوجوانان نیست. اگر امروز برای شفافیت، عدالت در انتخاب و نظارت مؤثر اقدام نکنیم، فردا نباید از کمبود ستاره و افت فوتبال ملی شگفت‌زده شویم.
نجات آینده فوتبال ایران از همین‌جا آغاز می‌شود: از بازگرداندن شایستگی به جایگاه واقعی خود.