روز عصای سفید؛ شهر باید برای همه قابل استفاده باشد

روز جهانی عصای سفید، فرصتی برای بازاندیشی در نگاه جامعه به افراد دارای آسیب بینایی و یادآوری مسئولیت نهادهای عمومی در فراهم کردن زمینه زندگی مستقل، ایمن و شرافتمندانه برای آنان است. عصای سفید، نماد توانمندی، استقلال و حق حضور برابر در جامعه است؛ حقی که تحقق آن، بیش از هر چیز، به مناسب‌سازی محیط شهری و اصلاح نگرش‌های اجتماعی وابسته است.
افراد نابینا و کم‌بینا، همچون سایر شهروندان، حق دارند بدون وابستگی دائمی به دیگران در خیابان‌ها تردد کنند، از وسایل حمل‌ونقل عمومی بهره ببرند، به مراکز آموزشی و درمانی مراجعه کنند، خریدهای روزمره خود را انجام دهند و در فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی مشارکت داشته باشند. با این حال، موانع متعدد شهری، از پیاده‌روهای ناهموار و موانع رهاشده در مسیر عبور گرفته تا نبود علائم صوتی در تقاطع‌ها و دسترسی دشوار به خدمات عمومی، گاه ساده‌ترین فعالیت‌های روزمره را به چالشی جدی تبدیل می‌کند.
واقعیت آن است که شهر مناسب، شهری نیست که صرفاً ساختمان‌های بلند، خیابان‌های عریض و امکانات مدرن داشته باشد؛ بلکه شهری است که همه شهروندان، با هر میزان از توانایی جسمی، بتوانند از امکانات آن استفاده کنند. مناسب‌سازی معابر، نصب و نگهداری مسیرهای ویژه نابینایان، تجهیز چراغ‌های راهنمایی به علائم صوتی، دسترس‌پذیر کردن ایستگاه‌های اتوبوس و مترو و فراهم آوردن امکان استفاده از خدمات الکترونیکی، از جمله اقداماتی است که باید به‌صورت جدی در برنامه‌ریزی شهری مورد توجه قرار گیرد.
در این میان، مسئولیت شهرداری‌ها، دستگاه‌های اجرایی، نهادهای نظارتی و متولیان حمل‌ونقل عمومی انکارناپذیر است. اجرای قوانین مربوط به حقوق افراد دارای معلولیت نباید به اقدامات مقطعی، مناسبت‌های نمادین یا نصب چند علامت محدود شود. مناسب‌سازی باید در طراحی اولیه پروژه‌های عمرانی، ساخت‌وسازها و توسعه خدمات شهری پیش‌بینی شود و با نظارت مستمر، ضمانت اجرایی پیدا کند.
از سوی دیگر، فرهنگ‌سازی اجتماعی نیز ضرورتی اساسی است. اشغال مسیرهای ویژه نابینایان با خودرو یا موتورسیکلت، سد کردن پیاده‌روها و بی‌توجهی به نیازهای این افراد، نمونه‌هایی از رفتارهایی است که استقلال و امنیت آنان را تهدید می‌کند. احترام به حقوق افراد نابینا، باید به بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ شهروندی تبدیل شود.
روز عصای سفید، تنها روز تقدیر از اراده و توانمندی افراد نابینا نیست؛ یادآور مسئولیت جمعی ما برای ساختن جامعه‌ای عادلانه‌تر است. معیار پیشرفت یک شهر، فقط سرعت حرکت و توسعه امکانات آن نیست، بلکه میزان دسترس‌پذیری آن برای تمام شهروندان است. مناسب‌سازی محیط شهری، لطف به افراد دارای آسیب بینایی نیست؛ ادای حق شهروندی آنان و گامی ضروری در مسیر تحقق عدالت اجتماعی است.