ارزآوری از مسیر توانمند سازی مردم

در شرایطی که اقتصاد کشور با محدودیت‌های ارزی، تحریم‌های خارجی و فشارهای ناشی از کاهش درآمدهای نفتی مواجه است، یکی از راهبردهای مهم برای عبور از تنگناهای اقتصادی، بازنگری در ظرفیت‌های واقعی و کمتر بهره‌برداری‌شده کشور برای ارزآوری است؛ ظرفیت‌هایی که نه لزوماً در صنایع بزرگ و پروژه‌های پرهزینه دولتی، بلکه در دل کسب‌وکارهای مردمی، تولیدات بومی و توانمندی‌های بخش خصوصی قرار دارند. ایران از مزیت‌های کم‌نظیری در حوزه تولید محصولات کشاورزی، صنایع‌دستی، فرآوری مواد غذایی و تولید کالاهای با ارزش افزوده بالا برخوردار است که اگر با برنامه‌ریزی درست، حمایت هدفمند و بازاریابی بین‌المللی همراه شود، می‌تواند به یکی از منابع پایدار تأمین ارز کشور تبدیل شود.
صنعت فرش دستباف ایران نمونه روشنی از این ظرفیت است. هنری که قرن‌ها نام ایران را در بازارهای جهانی مطرح کرده و علاوه بر ارزش اقتصادی، حامل هویت فرهنگی و هنری کشور است. با این حال، سهم ایران از بازار جهانی فرش در مقایسه با گذشته کاهش یافته است. احیای این صنعت نیازمند حمایت از تولیدکنندگان خرد، تسهیل صادرات، رفع موانع بازاریابی، ایجاد شبکه‌های فروش بین‌المللی و به‌روزرسانی شیوه‌های عرضه متناسب با سلیقه بازارهای جهانی است. فرش ایرانی می‌تواند بار دیگر به کالایی ارزآور تبدیل شود، به شرط آنکه زنجیره تولید تا صادرات آن به‌درستی مدیریت شود.
در بخش کشاورزی نیز محصولاتی همچون پسته و زعفران از مزیت‌های راهبردی ایران به شمار می‌روند. اما صادرات مواد خام یا محصولات با حداقل فرآوری، به معنای واگذاری بخش مهمی از ارزش افزوده به کشورهای دیگر است. تقویت زنجیره کاشت، داشت، برداشت، فرآوری، بسته‌بندی استاندارد و برندسازی می‌تواند ارزش صادراتی این محصولات را چند برابر کند. به‌ویژه در بازار زعفران، که ایران از تولیدکنندگان اصلی جهان است، توسعه صنایع بسته‌بندی، عرضه محصولات فرآوری‌شده و ایجاد برندهای معتبر ایرانی ضرورتی جدی دارد.
البته تحقق این اهداف بدون حضور مؤثر مردم و بخش خصوصی امکان‌پذیر نیست. دولت باید به‌جای تصدی‌گری گسترده، نقش تسهیلگر را ایفا کند؛ موانع اداری و گمرکی را کاهش دهد، دسترسی تولیدکنندگان به تسهیلات و فناوری را بهبود بخشد، امنیت سرمایه‌گذاری را تضمین کند و مسیر ارتباط مستقیم صادرکنندگان ایرانی با بازارهای هدف را هموار سازد.
امروز ارزآوری تنها به معنای افزایش صادرات نیست؛ بلکه به معنای خلق ارزش، اشتغال پایدار، تقویت تولید داخلی و توزیع عادلانه‌تر فرصت‌های اقتصادی است. اگر ظرفیت‌های مردمی و مهارت‌های بومی با دانش روز، سرمایه‌گذاری خصوصی و سیاست‌گذاری هوشمندانه پیوند بخورند، اقتصاد ایران می‌تواند بدون اتکای یک‌جانبه به درآمدهای نفتی، منابع ارزی متنوع‌تر و پایدارتری ایجاد کند. راه نجات اقتصاد را باید بیش از هر چیز در توان تولید و خلاقیت مردم جست‌وجو کرد.