بازار فقط محل خرید و فروش نیست؛ آزمون اخلاق است

در روزهایی که قیمت کالاها با سرعت تغییر می‌کند و کسبه هر روز با نگرانی درباره قیمت خرید و امکان تأمین مجدد اجناس مواجه‌اند، بازار بیش از همیشه به محلی برای سنجش انصاف، صبوری و حسن خلق تبدیل شده است.
واقعیت این است که نگرانی فروشنده قابل درک است. وقتی امروز کالایی را با قیمتی مشخص می‌فروشد و فردا برای جایگزین کردن همان کالا باید هزینه بیشتری بپردازد، طبیعی است که نسبت به فروش موجودی خود محتاط باشد. اما این نگرانی نباید به رفتاری تبدیل شود که در نهایت فشار اقتصادی را مستقیماً بر دوش مصرف‌کننده، به‌ویژه اقشار نیازمند، بگذارد.
گاهی دیده می‌شود برخی فروشندگان از فروش کالا خودداری می‌کنند، قیمت‌هایی غیرمتعارف اعلام می‌کنند تا مشتری منصرف شود یا تلاش می‌کنند کالا را تنها به قیمتی بفروشند که از پیش در ذهن خود تعیین کرده‌اند. چنین رفتاری، حتی اگر ریشه در نگرانی اقتصادی داشته باشد، می‌تواند اعتماد میان مردم و بازار را تضعیف کند.
در این میان، حسن خلق هزینه‌ای ندارد اما ارزش زیادی دارد. اگر فروشنده امکان فروش کالا را ندارد، می‌تواند محترمانه توضیح دهد؛ اگر قیمت تغییر کرده، می‌تواند دلیل آن را شفاف بیان کند و اگر کالایی کمیاب شده است، مشتری را با احترام در جریان قرار دهد. تفاوت بزرگی وجود دارد میان «نتوانستن فروش» و «نخواستن احترام به مشتری».
بازار در فرهنگ ایرانی تنها محل معامله نبوده است؛ همواره بخشی از روابط اجتماعی مردم بوده و اعتماد، انصاف و خوش‌رفتاری سرمایه اصلی آن به شمار می‌رفته است. سود اقتصادی زمانی پایدار می‌ماند که سرمایه اجتماعی نیز حفظ شود.
در شرایط دشوار اقتصادی، نه فروشنده دشمن خریدار است و نه خریدار مسئول مشکلات تأمین کالا. هر دو در یک شرایط سخت اقتصادی قرار دارند. شاید نتوان قیمت‌ها را با یک رفتار فردی کنترل کرد، اما می‌توان شیوه مواجهه با یکدیگر را انسانی‌تر کرد.