هدف‌گذاری جمع‌آوری ۳۵ میلیون مترمکعب گاز همراه نفت

مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران با تشریح تازه‌ترین وضعیت جمع‌آوری گازهای همراه نفت اعلام کرد: میزان جمع‌آوری گازهای مشعل از ابتدای استقرار دولت چهاردهم از حدود ۵ میلیون مترمکعب در روز به بیش از ۹ میلیون مترمکعب رسیده و پیش‌بینی می‌شود با اجرای طرح‌های مصوب، این رقم تا پایان دولت به حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در روز کاهش یابد.
گازهای مشعل یا گازهای همراه نفت، سال‌هاست به‌عنوان یکی از چالش‌های اصلی صنعت نفت ایران شناخته می‌شوند؛ ظرفیتی عظیم از انرژی که به‌دلیل محدودیت‌های زیرساختی، ناتمام ماندن زنجیره فرآورش و تمرکز تاریخی بر تولید نفت خام، به جای تبدیل شدن به ارزش افزوده، در مشعل‌ها سوزانده شده است. این در حالی است که جمع‌آوری این گازها نه‌تنها از منظر اقتصادی به معنای جلوگیری از هدررفت صدها میلیون دلار در سال است، بلکه از منظر زیست‌محیطی و اجتماعی نیز نقشی تعیین‌کننده در کاهش آلایندگی، بهبود کیفیت هوا در مناطق نفت‌خیز و ارتقای سلامت عمومی دارد. افزون بر این، در شرایط ناترازی انرژی، بازیافت این گازها می‌تواند پشتوانه‌ای پایدار برای تأمین خوراک صنایع، نیروگاه‌ها و پتروشیمی‌ها باشد.
به همین دلیل، موضوع جمع‌آوری گازهای مشعل در سال‌های اخیر به یکی از اولویت‌های اصلی دولت تبدیل شده است. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری با برگزاری نشست‌های منظم و پیگیری هفتگی روند پیشرفت پروژه‌ها، نظارت مستقیم بر این طرح‌ها را در دستور کار قرار داده و با تشکیل سازوکارهای پایش متمرکز، بر تسریع در اجرای آنها تأکید دارد. محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت نیز با فعال‌سازی کارگروه‌های تخصصی، بازنگری در برنامه‌ها و تسهیل فرآیندهای قراردادی و سرمایه‌گذاری، تلاش کرده است موانع اجرایی را کاهش دهد تا پروژه‌های جمع‌آوری گاز مشعل با سرعت و انسجام بیشتری به مرحله بهره‌برداری برسند.
رضا خیلائی، مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران در گفت‌وگو با خبرنگار شانا با اشاره به اینکه گازهای مشعل در واقع گازهای همراه نفت هستند که در فرآیند تولید نفت خام ایجاد می‌شوند، بیان کرد: میزان گاز همراه ارتباط مستقیم با تولید نفت خام دارد و هرچه تولید نفت افزایش یابد، حجم گاز همراه و در نتیجه گاز مشعل نیز افزایش پیدا می‌کند.  
قسمتی از گفت‌وگوی شانا با رضا خیلائی، مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران را در ادامه می‌خوانید.
 در ابتدای دولت چهاردهم، میزان گازسوزی در مشعل‌ها چقدر بود و از آغاز این دولت تاکنون، این میزان چه مقدار کاهش یافته است؟
پیش از استقرار دولت چهاردهم حدود ۵ میلیون مترمکعب در روز از گازهای مشعل در مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت نفت مناطق مرکزی ایران و شرکت نفت و گاز اروندان جمع‌آوری شده بود، اما از زمان آغاز به کار دولت چهاردهم با راه‌اندازی واحدهای جدید جمع‌آوری گازهای مشعل این رقم به بیش از ۹ میلیون مترمکعب در روز رسیده است.
هم‌اکنون حدود ۸۰ میلیون مترمکعب در روز گاز همراه نفت در کشور تولید می‌شود که بخشی از آن به واحدهای ان‌جی‌ال شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب و دیگر واحدهای پایین‌دستی تحویل و بخشی هم به صورت گاز مشعل به‌خاطر عدم وجود فرآیندهای فرآورشی، شیرین‌سازی، فشارافزایی و ارسال به مقاصد در واحدهای بهره‌برداری سوزانده می‌شود. با این حال، بسته به شرایط تولید نفت خام، روزانه بین ۴۰ تا
۵۰ میلیون مترمکعب در روز گاز مشعل داریم که این میزان با توجه به فراز و نشیب‌های تولید نفت خام متفاوت بوده و هر سال تابع شرایط موجود، تولید می‌شود.
 چه پروژه‌هایی برای جمع‌آوری گازهای مشعل تعریف شده‌اند، کدام‌یک فعال هستند و میزان پیشرفت پروژه‌های در حال اجرا چه درصدی است؟
برای جمع‌آوری گازهای مشعل، ایجاد تأسیسات ضروری است که عملاً شامل یک پالایشگاه کامل گاز می‌شود؛ به‌طوری‌که گاز دریافت‌شده پس از شیرین‌سازی و فرآورش، به محصولات قابل استفاده تبدیل شود، از آنجا که احداث پالایشگاه‌های گازی برای جمع‌آوری کامل گازهای مشعل بین ۷ تا ۱۰ سال زمان نیاز دارد، در کنار برنامه‌های بلندمدت، طرح‌های کوتاه‌مدت
۱۸ تا ۳۰ ماهه برای جمع‌آوری زودهنگام گازهای مشعل تعریف شد. طرح‌های جمع‌آوری گازهای مشعل به پنج برنامه بلند مدت شامل دو قرارداد در حوزه‌ جمع‌آوری گازهای مشعل شرق کارون، احداث کارخانه ان‌جی‌ال ۳۲۰۰ در غرب کارون، ان‌جی‌ال ۳۱۰۰ در دهلران و ان‌جی‌ال خارک برای جمع‌آوری گازهای همراه بهرگان و خارک است.
بر اساس برنامه‌های کوتاه‌مدت تعریف شده، گازهای مشعل از طریق مزایده به خریداران واگذار می‌شود. بخشی از قراردادهای این طرح هم‌زمان با استقرار دولت چهاردهم در نیمه دوم سال ۱۴۰۳  و اوایل پارسال به بهره‌برداری رسید. در قالب این برنامه، پروژه‌هایی مانند مارون ۵ در شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، ایستگاه تقویت فشار گاز دهلران و چند نقطه دیگر که گازهای فلر را به خریداران تحویل داده بودیم، اجرایی شد.
از سوی دیگر پروژه اصلاحی ایستگاه تزریق ‌گاز هفتکل را عملیاتی کردیم که سبب جمع‌آوری و تزریق  گازهای مشعل این منطقه پس از سال‌ها شد. در مجموع، میزان جمع‌آوری ما به حدود ۹ میلیون مترمکعب در روز رسید و مجموع ظرفیت فرآورش پیش‌بینی‌شده در برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت معادل گاز دو فاز پارس جنوبی است.
 مهم‌ترین چالش‌ها و موانع فنی در اجرای پروژه‌های جمع‌آوری گازهای مشعل در حوزه‌های عملیاتی کدام‌اند؟
یکی از مهم‌ترین چالش‌ها پراکندگی بیش از ۹۰ نقطه مشعل‌سوزی در هفت استان کشور بوده و از همین رو ایجاد شبکه گسترده جمع‌آوری و انتقال در چنین شرایطی هزینه‌بر است. همچنین بسیاری از این گازها ترش بوده و برای شیرین‌سازی و فشارافزایی به تجهیزات پیشرفته نیاز دارند که زمان تأمین آنها طولانی است. از سوی دیگر مطابق ماده ۴۸ برنامه ششم توسعه، واگذاری گازهای مشعل باید به بخش خصوصی انجام شود. در ابتدای برنامه ششم تنها دو یا سه شرکت در این حوزه فعال بودند، اما اکنون با شفاف شدن مسیر، سرمایه‌گذاران بیشتری ورود کرده‌اند؛ هرچند همچنان نیاز به حضور گسترده‌تر بخش خصوصی وجود دارد.